Güncel Yazılar

MAKALELER

Nöroloji ile ilgili olarak yazdığım güncel makale ve yazılar


No more posts
doga-ve-toprak-bizi-nasil-iyilestiriyor-1200x675.jpg

Toprakla temas etmek ya da toprak üzerinde çıplak ayakla yürümenin sağlık açısından çeşitli faydaları var. Bugüne kadar sadece bir 'büyükanne' tavsiyesi gibi düşünülen bu eylemin yararlarının bilimsel kanıtları da artık elimizde mevcut. Çıplak ayakla toprağa basmanın kaliteli bir uykudan kalp damar sağlığına, kandaki mineral seviyelerinden bağışıklık sistemine kadar faydası mevcut.


bilgisayar-omrumuzu-nasil-kisaltiyor-1200x675.jpg

Yapılan bir araştırmaya göre; yetişkinler olarak yaklaşık 11 saatimizi dijital ekran karşısında geçiriyoruz. Ofiste, evde, tatilde ve hatta yatakta uyumadan hemen öncesine kadar bize eşlik eden telefonlarımız, bilgisayarlarımız sağlığımızı nasıl etkiliyor?


asik-olan-beynimiz-mi-kalbimiz-mi-1200x675.jpg

İnsanlık tarihinin en eski konularından biri aşktır. Şiirlere, kitaplara, resimlere, filmlere konu olur. Hatta uğruna savaşlar bile çıkmıştır. Peki, başımıza bu kadar büyük işler açan aşk nedir neler oluyor bize? Aşkı bize şiirlerdeki gibi kalbimiz mi yoksa beynimiz mi yaşatıyor?


ergenligin-suclusu-beyin-1200x675.jpg

Gençlerdeki duygusal çatışmaların, agresif ve fevri tavırların yoğun olduğu, görüntüye ve maddi değerlere takıntılı hale gelinen gereksiz bir dönem olarak görülebilir. Ancak ergenlik bu genç beyinlerin, hızlı ve yoğun bir gelişme dönemine giriyor olmasıyla alakalı. Peki, bu dönemde onu anlamak, sağlıklı şekilde atlatmak için neler yapmalısınız?

Ergenlik dönemi biz yetişkinlerin gözüyle bakılınca gençlerdeki duygusal çatışmaların, agresif ve fevri tavırların yoğun olduğu, görüntüye ve maddi değerlere takıntılı hale gelinen gereksiz bir dönem olarak görülebilir. Ancak ergenlik bu genç beyinlerin, hızlı ve yoğun bir gelişme dönemine giriyor olmasıyla alakalı. Bu dönemde biz yetişkinlerin ve ailelerin bilmesi gereken en önemli şey ise ergenliğin beyinsel gelişim ve hormonlarla yakından alakalı olduğu. Bu dönemi ‘hızlıca atlatılacak’ bir dönem olarak değil de uygun bir sürede, sağlıklı şekilde geçirilmesi gereken, hayatın en önemli dönemlerinden biri olduğunu bilmek gerekiyor. Yani o öfke patlamaları, kendini odalara kapatma, her şeye sinirlenme süreci aslında beynindeki hızlı değişimin bir sonucu olabilir.

Peki, bu dönemde onu anlamak, sağlıklı şekilde atlatmak için neler yapmalısınız?

ERGENLİK NEDİR?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’ne göre 10 ile 19 yaş arasındaki süre ergenlik olarak tanımlanıyor. Ergenlik, fiziksel ve ruhsal değişimlerin olduğu, beynin hızlıca geliştiği bir dönem.

Bu dönem aslında insan yavrusunun uygarlaşma dönemidir. Ergenlik sayesinde çocukluktan çıkılıp, kendi ayaklarımızın üzerinde durduğumuz, sorumluluk almayı öğrendiğimiz yetişkinlik dönemine hazırlanırız. Ergenliğin ilk safhaları bizi fiziksel değişimlerle karşılarken, ilerleyen evrelerinde ise kimlik arayışları, aile içinde çatışmalar yaşanır. Geç dönem ergenlikte ise beyin yavaş yavaş oturur. Ergenlikte yaşanılan duygusal çalkantılar, yetişkinlik öncesinde çok önemli birer antrenmandır. Hayatta hangi durumla karşı karşıya kalırsak kalalım duygusal olarak baş edebilir bireyler olabilmemiz için, ergenlik dönemi bizi her türlü duygu seline hazırlar. Aynı zamanda, “Ben kimim, neden yaşıyorum” gibi kimlik soruları ile bir kişilik denetimi yapar ve yetişkinlik hayatımıza yön vermeye başlarız.

ERGEN BEYNİNDE NELER OLUYOR?

Ergenlikte yaşanan duygu patlamaları, tadilata giren beynin ön lob bölgesinden kaynaklanır. Beynin ön lobu, bize nerede, nasıl davranmamız gerektiğini söyleyen ve sürekli öğüt veren bir bilge dede gibidir. Ancak ön lobun yetişkinliğe hazırlanmak için tamir sürecine girmesiyle, beynin duygusal, dürtüsel kısımları bunu fırsat bilerek tüm kontrolü eline alır. Ayrıca duyguların kaptanı dediğimiz amigdala ve hipokampüs de etkilenir. Duygusal beyin olarak bilinen limbik sistem ise beyinde duyguları, risk alma davranışını, kendini kontrol etmeyi, karar vermeyi, duyguları ve hafızayı kontrol eder ve yine değişimlere uğrar.

HANGİ HORMONLAR DEVREDE?

Bu dönemde duygusal tepkilere, hafızaya ve davranışlara etki eden bazı hormonlarda değişimler olur. Ergenlikte duygusallık, hazza düşkünlük, bağımlılık gibi eğilimlerin sebebi budur. Peki, sahneye hangi hormonlar çıkıyor?

1. Dopamin

Dopamin hormonu bağımlılık yaratan ve bir çeşit ‘ödül’ aldığımızda salgılanan hormondur. Ergenlikte sürekli olarak yüksek dopamin ihtiyacına bağlı olarak dış görünüş, beğenilme arzusu, takdir görme ihtiyacı artar. Dopamin, sigara, alkol ya da uyuşturucu madde, yemek yeme gibi bağımlılık yaratan tehlikeli alışkanlıklara da kapı açar. Gençler, daha riskli hareketler yapma eğiliminde olabilir. Bu sayede beyin haz ve zevki en üst seviyede yaşayacaktır.

2. Serotonin

Serotonin ise ruh hali değişiklikleri, kaygı ve dürtü kontrolünde önemli bir rol oynar. Ergenlik döneminde serotonin seviyesi azalır ve bu yüzden dürtüsel davranışları kontrol etmek zorlaşır.

3. Melatonin

Melatonin hormonu ise 24 saatlik vücut ritmini ve uyku-uyanıklık döngüsünü düzenler. Vücudun günlük melatonin üretimi ergenlik döneminde uyku gereksinimini arttırır.

KIZ VE ERKEK ÇOCUĞUNUN BEYNİ FARKLI ÇALIŞIYOR

Ergenlik ile ilgili önemli noktalardan biri de elbette ki cinsiyet farkının belirginleşiyor olması. Gençler bu dönemde kadınlık ve erkeklik hormonlarına da maruz kalıyor, fiziksel olarak değişiyor. Beyin de bu dönemi farklı atlatıyor. Limbik sistemde bulunan ve duygusal beynin bir parçası olan amigdala ergenlikteki kız çocuklarının beyninde daha farklı olur. Erkeklerde ise hipokampüs denilen bölge daha sıkıntılıdır, bu da erkeklerde daha fazla dikkat eksikliğine yol açar. Kızlar ergenliklerini daha içe dönük geçirirken, erkeklerde dışadönüklük artar. Ancak, çalışmalar kızların beyin hacminin erkeklerden daha erken sürede arttığını gösteriyor. Ayrıca, ergenlik çağında kızlarda beynin sol ve sağ yarım kürelerini birbirine bağlayan sinir dokusu şeridi daha büyüktür. Dolayısıyla kızlar ergenlik dönemini erkeklere göre daha erken başlayıp daha erken tamamlayabilirler.

NE YAPMALI?

Beyin olgunlaşma evresinde çevre, beslenme, uyku düzeni, kullanılan ilaçlardan etkilenebilir. Ayrıca genetik yapı da önemli bir etkendir. Ergenlikte salgılanan ya da daha az salgılanmaya başlayan hormonlar onları birçok farklı davranışa itebilir. Onları, anlam bulacakları, keyif alacağı bir hobiye yönlendirebilmek faydalı olabilir.

Bu süreçte beyin gelişiminde önemli rol oynayan besinleri almasını sağlamak da çocuk için çok önemli. Özellikle balık yağlarının ergenlerde bilişsel işlevleri arttırdığı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi durumlarda da destekleyici olduğu düşünülüyor.

Ailelere düşen en önemli görev ise onların bu süreçte sizin gibi mantıklı düşünebilen bir yetişkin olmadığını, bazı davranışların onların elinde olmadığının bilmesi. Çocuğunuzla konuşmak, ona değerli olduğunu, sevildiğini hissettirmek gelecekte de sağlıklı insan ilişkileri kurmasını sağlar. Ancak unutmayın ki siz onların arkadaşı değil; ebeveynisiniz. Korumak, desteklemek ve sınır çizmeyi bilmek onların kişisel olarak gelişiminde önemli davranışlardır.


beynimizin-hangi-yarim-kuresi-daha-baskin-1200x675.jpg

Beynimiz karakterimizi, başarı şansımızı, zekâmızı ne kadar etkiliyor? Sağ lobun baskın olması sizi bir alanda daha başarılı yaparken, sol lobun baskın olması ise başka bir alanda şöhret kapılarını size açar mı? Beynin bir yarım küresini geliştiren oyunlar, kitaplar birer pazarlama stratejisi mi yoksa gerçekten etkili mi?

Yaklaşık 3 kilo ağırlığında, 100 milyar nöron ve 100 trilyon bağlantı içeren insan beyni gizemli ve işleyişi hala tam olarak çözülmemiş organımız. Peki, beynimiz karakterimizi, başarı şansımızı, zekâmızı ne kadar etkiliyor? Sağ lobun baskın olması sizi bir alanda daha başarılı yaparken, sol lobun baskın olması başka bir alanda şöhret kapılarını size açar mı? Ayrıca, beynin bir yarım küresini geliştiren oyunlar, kitaplar birer pazarlama stratejisi mi yoksa gerçekten etkili mi? Bunun için öncelikle beynin yapısını ve çalışma prensibini birazcık anlayalım.

BEYNİMİZDE NELER OLUYOR?

Yürümemizi, uyumamızı, uyanmamızı, benim bu yazıyı yazmamı, sizin ise okumanızı sağlayan, bizi âşık eden, midemizde kelebekler uçmasını sağlayan, bizi üzen, derin kederlere boğan biricik organımız beynimiz… Tabii ki her bir bölümün görevlerini saymam tek bir yazıda mümkün değil. Örneğin; hipotolamus, amigdala, talamus ve hipokampüsün bulunduğu limbik sistem duygusal beyin olarak bilinirken, prefrontal korteks denilen bölge sosyal davranışları, düşünme mekanizmasını kontrol ediyor. Bu yüzden beynin herhangi bir bölümü hasar gördüğünde o bölgenin görevleri ile ilgili sorunlar yaşanmaya başlıyor.

SAĞ VE SOL BEYİN TEORİSİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Peki, bilim dünyasının en yaygın bilgilerinden bir tanesi olan sağ ve sol beynin baskın olduğu ve çeşitli kişilik özelliklerine neden olduğunu iddia eden bu teori ilk nasıl ortaya çıktı?

1981 yılında Nobel Ödülü’nü de alan psikobiyolog Roger W. Sperry 1960’lı yıllarda sara hastalığının etkilerini incelerken korpus kallosum dediğimiz sağ ve sol yarım küreyi birbirine bağlayan yapıyı kesmenin sara nöbetlerini azaltabileceğini veya ortadan kaldırabileceğini keşfetti. Ağır sara hastalığı olan ve ilaç tedavilerine cevap vermeyen hastalarda iki yarım küre bağlantısını kesen Sperry nöbetlerin azaldığını keşfetti. Ancak bu sefer aynı hastalar başka sorunlar yaşamaya başladı. Bunun üstüne Sperry sol beynin mantık, doğrusal düşünme, matematik, gerçekler, kelimelerle düşünme ile ilgili olduğu, sağ beynin ise daha görsel ve sezgisel olduğu kanısına vardı.

GÖREVLERİ FARKLI ANCAK BEYNİN İKİ YARIM KÜRESİ EŞİT ÇALIŞIYOR

Korpus kallosum iki yarım küre arasında iletişimi çok verimli bir şekilde sağlıyor. Örneğin sağ beyinde oluşan bir resim 20 milisaniyede sol beyinde görünür olabiliyor. Bu hızlı ve güçlü ağı sağlayan korpus kallosum yaklaşık 250 milyon sinir lifi demeti içeriyor. Bu güçlü iletişimin yanı sıra beynin farklı yarım kürelerinin, farklı fonksiyonları kontrol ettiği bilgisi doğru. Bunu, örneğin inme hastalarında beynin belirli bir bölümü etkilendiğinde kaybedilen işlevlerden biliyoruz. Örneğin beynin ön kısmı zarar görüyorsa motivasyon azalması, planlamada zorluk ve yaratıcılığın azalması gibi işlev kayıpları görülüyor. Gözden gelen görüntüyü işleyen arka beynimize (oksipital korteks) zarar geldiğinde kısmi veya tamamen körlük yaşanabiliyor. Bunlar, beynin belirli bölümlerinin belirli işlevlerden sorumlu olduğunun ve konumun önemli olduğunun kanıtlarıdır.

HER İKİ KÜRE BİRLİKTE ÇALIŞTIĞINDA DAHA GÜÇLÜ

2013 yılında Utah Üniversitesi’nde bin kişinin katıldığı ve beyni 7 bin bölgeye ayırarak inceleyen bir araştırmanın sonucu yayınlandı. 7-29 yaşları arasındaki katılımcıların matematik ya da resim yapmak gibi farklı alanlardaki yeteneklerinin beynin her iki yarısı birlikte çalıştığında daha güçlü olduğu ortaya çıktı.

Sol yarım küre mantıklı davranma, somut düşünme, matematiksel gerçekçi bakış açısı, sözcük oluşturan sesleri seçme ve ifadenin sözdizimini yerine getirme konusunda uzmanlaşırken sağ yarım küre ezgisel düşünme, sanatsal beceri, konuşmalara tonlama, vurgu, yavaş ya da hızlı ritme göre farklı anlamlar yüklüyor, yani dilin duygusal özelliklerine daha duyarlı davranıyor.

Kişilik özelliklerimizin sağ-sol beyin kullanımıyla alakası var mı? Kişilik özellikleri, sayısal ya da sözel zekanızın güçlü olması beynin bir yarısının daha çok çalışmasıyla alakalı bir durum değil. Kişiliğin oluşmasında neyin etken olduğu hakkında da kesin bir bilgi elimizde yok ancak beynin bir tarafının diğerine baskın olmadığını biliyoruz. Beynin iki tarafı birlikte çalıştığında ve birbirini tamamladıklarında daha güçlü bir kişiliğe sahibiz. Yani zeka ve kişilik için tek bir tarafı geliştirmek söz konusu değil. Beynin herhangi bir tarafını geliştirdiğini belirten kitaplar, oyunlar ise pazarlama taktiğinden öteye gidemiyor. Tüm beyni geliştirmenin en iyi yolu ise bir şeyler öğrenmeye devam etmek. Kaç yaşında olursanız olun beyin yeni bilgiye her zaman açık. Dil öğrenmek, sosyalleşmek, iletişim kurmak, satranç oynamak gibi aktiviteler beyni her zaman diri tutuyor. Nasıl ki bedeni diri tutmak için devamlı olarak egzersiz yapmak önemliyse beyni diri tutmak için de öğrenmeyi sürdürmek çok önemli.


her-gun-1-bardak-meyve-suyu-icerseniz-ne-olur-1200x675.jpg

6 yıl boyunca 13 binin üzerinde yetişkinin izlendiği bir araştırmada, her gün aynı miktarda gazlı içecek ve meyve suyu tüketenler karşılaştırıldı. Bunun sonucunda meyve suları tüketenlerin yüzde 24 oranında erken ölüm riski olduğu tespit edildi.






Bize Ulaşın

İLETİŞİM

İlgi alanımızdaki nörolojik konularla ilgili bir rahatsızlığınızın olduğunu düşünüyorsanız aşağıdaki iletişim yöntemlerinden birini kullanarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.


İLETİŞİM

0212 414 30 00
Dahili: 22334




Takipte olun

SOSYAL MEDYA

Sosyal medya hesaplarımızdan bizi takip edebilirsiniz.