Unutkanlık, kafa karışıklığı, gündelik işlerde zorlanma… Eğer siz veya bir yakınınız bu belirtileri yaşıyorsa, “bunama” yani demans akla gelebilir. Peki demans nedir, nasıl tanınır, hangi doktora gidilmeli ve tedavisi var mı?
Bunama (Demans) nedir?
Bunama, beyin fonksiyonlarında ilerleyici bir bozulmadır. Genellikle yaşlılıkla ilişkilendirilir, ancak her yaşlı bireyde demans olmaz. Bunama bir hastalık değil, hafıza, dikkat, dil ve problem çözme gibi bilişsel işlevlerde azalmaya neden olan bir semptomlar bütünüdür.
En yaygın bunama türleri:
- Alzheimer hastalığı
- Vasküler demans (inmeye bağlı)
- Lewy cisimcikli demans
- Frontotemporal demans
Bunama nasıl anlaşılır? İlk belirtileri nelerdir?
Bunamanın erken belirtileri genellikle fark edilmez ya da yaşlanmaya bağlanır. Ancak bazı belirtiler dikkat çekicidir:
- Yeni bilgileri öğrenmede zorluk
- Eşyaların yerini unutmak (anahtar, cüzdan, telefon)
- Zaman ve mekan karışıklığı
- Tanıdık yollarda kaybolmak
- Kelime bulmada zorlanmak
- Kişilik ve davranış değişiklikleri
- Karar verme becerisinde azalma
- Sosyal geri çekilme
Eğer bu belirtiler sıklaşmaya başlamışsa bir uzmana başvurmak gerekir.
Bunama hastalığı için hangi bölüme gidilmeli?
Demans şüphesi olan bir kişi nöroloji uzmanına başvurmalıdır.
✔ Nöroloji, beyin ve sinir sistemi hastalıklarını değerlendiren branştır.
✔ Gerekli durumlarda psikiyatri, geriatri veya dahiliye bölümleriyle iş birliği yapılır.
Demans nasıl teşhis edilir?
Klinik değerlendirme: Hastanın ve yakınlarının öyküsü dinlenir.
Bilişsel testler: Mini Mental Test (MMT), MOCA gibi testlerle bellek ve düşünme becerileri ölçülür.
Kan testleri: B12, D vitamini, tiroid ve diğer metabolik nedenler araştırılır.
Beyin görüntüleme (MR, BT): Beyindeki küçülmeler, damar tıkanıklıkları ya da hasarlar görüntülenir.
Gerekirse ileri nöropsikolojik testler uygulanır.
Demans tedavi edilebilir mi?
- İlaç tedavisi: Alzheimer ve diğer demans türlerine yönelik kognitif destekleyici ilaçlar
- Davranışsal terapi: Anksiyete, depresyon, ajitasyon gibi psikiyatrik bulgulara müdahale
- Beslenme desteği: Omega-3, B12, D vitamini gibi beyin dostu takviyeler
- Zihin egzersizleri: Hafıza oyunları, bulmaca, resim yapma gibi aktiviteler
- Aile ve hasta eğitimi: Güvenli bir ev ortamı ve günlük yaşam desteği
Her unutkanlık bunama değildir, ama her bunama unutkanlıkla başlar. Bu nedenle belirtiler başladığında ertelemeden bir nöroloji uzmanına başvurmak çok önemlidir. Unutmayın, erken teşhis bunama ile yaşam kalitesini belirleyen en önemli etkendir.
